Íbúasamtökin hafa verið vettvangur Vesturbæinga fyrir samskipti við borgaina í nokkrum málaflokkum á undanförnum árum. Ýmis atriði brenna á íbúum fyrir kosningarnar og ákvað stjórn því að óska eftir svörum frá framboðunum um nokkur þeirra.
Hugmyndir höfðu verið um að vera snemma á ferð, útbúa ítarlegri spurningar, safna saman spurningum frá Vesturbæingum og jafnvel vera með pallborðsumræður frambjóðenda í hverfinu. Allt góðar hugmyndir en ekki gafst tími til að koma þeim í verk að þessu sinni. Áhugafólk um slíkt má gjarnan hafa þetta bak við eyrað fyrir kosningarnar 2030.
Þau atriði sem Íbúasamtökin tóku saman spurningar tengdar eru því ekki ítarlegar en varða málefni sem hafa verið í deiglunni og Vesturbæingar hafa látið sig varða, m.a. á vettvangi Íbúasmtakanna. Samtökin sendu fyrirspurn um málefni uppbygginar á lóð bensínstöðarinnar á Birkimel 1, og skipulagsmál tengdum gjaldskyldu bílastæða í Vesturbæ.
Uppbygging á bensínstöðvarlóð við Birkimel
Hér á vefnum má sjá frekari umfjöllun um málefni Birkimels.
Framboðin voru spurð:
- Styður framboðið núverandi skipulagsáform, eða mælir það gegn samþykkt þeirra?
- Styður framboðið þá hugmynd að fram fari heildarendurskoðun á skipulagi svæðisins unna af óháðum fagaðilum, í samræmi við tillögur Minjastofnunar, menntastofnanna á svæðinu og Íbúasamtaka Vesturbæjar (sjá bréf)
- Ef svo er, hvernig sér framboðið fyrir sér að samráði við hagaðila — bæði stofnanir og íbúa — verði hagað?
Öll framboðin svöruðu fyrirspurninni. Sjá má svör þeirra hér og ásamt fréttatilkynningu til fjölmiðla.
Við greiningu svaranna var stuðst við gervigreindina Claude sem skilaði eftirfarandi greiningu:
Afstaða framboða til Birkimels 1
Svör við þremur spurningum Íbúasamtaka Vesturbæjar, apríl 2026
| Framboð | 1. Núverandi skipulag | 2. Heildarendurskoðun | 3. Hvernig í samráði? |
|---|---|---|---|
| Góðan daginn (G) | Gegn | Já | Breyta reglugerðum um bílastæði og birtu. Skipulag í sátt við hverfi. Minjastofnun skal hlustað á. Háskólasamfélagið á að hafa áhrif á þróun hverfisins. |
| Okkar Borg (R) | Gegn | Já | Allir hagsmunaaðilar komi að skipulagi. Taka tillit til íbúa. Stefna um lágstemmda byggingu sem fellur inn í umhverfi; 2 bílastæði á hverja íbúð. |
| Flokkur fólksins (F) | Gegn | Já | Mun afturkalla leyfi ef í meirihluta. Vinna nýtt skipulag með hugmyndum Minjastofnunar, íbúa og annarra. |
| Framsókn (B) | Gegn* | Já | Bæta íbúasamráð verulega. Vinna með öllum hagaðilum. Halda samráðsfundi. Hlusta á íbúa og Minjastofnun. (*reyndi að koma málinu til umræðu í borgarstjórn) |
| Miðflokkurinn (M) | Gagnrýnir | Já | Mun fara yfir samninga. Opið samráðsferli með stofnunum, fyrirtækjum og íbúum. Taka tillit til lóðarhafa sem undirbúið hafa uppbyggingu í góðri trú. |
| Sósíalistaflokkur (J) | Gegn* | Já* | Hugmyndasamkeppni og umsagnir íbúa og stofnana. En skilyrði: uppbygging verði á óhagnaðardrifnum forsendum. Gæti líka orðið grænt svæði eða menningarhús. (*með fyrirvara) |
| Píratar (P) | Hlutlægt | Já | Þróa hverfisskipulag Vesturbæjar með ríkulegu samráði. Setja meiri kraft í hverfisskipulagsferlið. Taka tillit til lóðaréttinda og samninga sem eru til staðar. |
| Vinstrið (A) | Ekki þessi | Já | Bjóða upp á samtalið — útfærslan fæðist þaðan. Lóðin ætti að vera hluti af heildarskipulagi háskólasvæðisins. |
| Viðreisn (C) | Staldra við | Já | Samráð ekki bara til málamynda — fólk þarf að geta haft raunveruleg áhrif fyrr í ferlinu. Sjást þarf hvað er gert við innsendar athugasemdir. |
| Samfylkingin (S) | Hlutlægt | Ef hagaðilar vilja | Ef lóðarhafi og hagaðilar kalla eftir slíkri vinnu myndi borgin vera samstarfsaðili. Útfærsla ekki í höndum framboðsins. |
| Sjálfstæðisflokkur (D) | Styður* | Að hluta | Opið samráðsferli eða hugmyndasamkeppni — fagleg sjónarmið ráði för. Vinna náið með lóðarhafa. Gæta skaðabótaskyldu gagnvart borginni. (*Styður stúdentaíbúðir á lóðinni) |
Gegn núverandi tillögu og styðja endurskoðun (6 framboð): Góðan daginn, Okkar Borg, Flokkur fólksins, Framsókn, Sósíalistaflokkur og Vinstrið eru allar á sama grundvelli — þegar tillagan stenst ekki. Sósíalistar bæta við sérstæðum fyrirvara um að húsnæðið verði á óhagnaðardrifnum forsendum.
Gagnrýna en opinn fyrir lausn (2 framboð): Miðflokkurinn og Píratar eru gagnrýnir á ferlið og vilja endurskoðun, en leggja áherslu á að lóðaréttindi og samningsskyldur gagnvart lóðarhafa verði höfð í huga — þeir sjá þetta sem flóknara mál en aðrir.
Hlutlæg eða styður uppbyggingu (2 framboð): Samfylkingin er hálffyllin gagnvart uppbyggingu en leggur ábyrgðina á herðar lóðarhafa og hagaðila fremur en borgaryfirvalda. Sjálfstæðisflokkurinn er eini aðilinn sem styður uppbyggingu á lóðinni — þó í mynd stúdentaíbúða fremur en almenns fjölbýlis — og er einnig hlutlægastur á samráðsspurningunni með fyrirvara um skaðabótaskyldu.
Um samráð: Nær allir styðja einhvers konar aukið samráð, en gæðin eru mismunandi. Góðan daginn og Viðreisn setja skýrust fram kröfur um að samráð sé raunverulegt, ekki til málamynda. Flokkur fólksins er sá eini sem nefnir beinlínis afturköllun leyfa sem aðferð.
Skipulagsmál tengd gjaldskyldu bílastæða í Vesturbæ
Hér á vefnum má sjá frekari umfjöllun um gjaldskyldu bílastæða í Vesturbæ.
Framboðin voru spurð:
Bílastæðamál og íbúakort
- Hver er afstaða framboðsins til núverandi fyrirkomulags íbúakorta?
- Hver er stefna framboðsins í bílastæðamálum í rótgrónum íbúðahverfum eins ogVesturbæ?
- Hver er afstaða framboðsins til félagslegra áhrifa gjaldskyldu á eldri borgara og fólks með hreyfihömlun?
- Hvernig sér framboðið fyrir sér að samráði við íbúa verði hagað við breytingar á skipulagi og gjaldtöku bílastæða á borgarlandi?
Fjölbreyttir ferðamátar og mannvænt skipulag
- Hver er stefna framboðsins gagnvart eflingu almenningssamgangna þannig að þær verði raunhæfur valkostur fyrir fleiri íbúa?
- Hver eru áform flokksins um að bæta hjólastíga og innviði fyrir virka ferðamáta þannig að þær verði ennþá meira aðlaðandi kostur fyrir íbúa sem hafa kost á því?
- Hver er stefna framboðsins gagnvart umferðarmagni og umferðarhraða í íbúðahverfum?
- Hver er afstaða framboðsins til hugmynda um vistgötur í Vesturbæ og hvernig gæti slík innleiðing verið útfærð með tilliti til þarfa íbúa?
Fyrirspurnin var send öllum framboðum fimmtudaginn 7. maí 2026 og viku síðar höfðu borist svör frá Flokki fólksins, Miðflokknum, Vinstrinu, Pírötum, Viðreisn, Sjalfstæðisflokknum og Góðan daginn. Sjá má svör þeirra hér.
Framsókn, Okkar borg, Samfylkingin og Sósíalistar höfðu ekki svarað þegar þetta er tekið saman.
Við greiningu svaranna var stuðst við gervigreindina Claude sem skilaði eftirfarandi greiningu:
Heildarmynd: Tvær meginfylkingar
Svörin raða sér nokkuð skýrt í tvær fylkingar með blæbrigðamun innan hvorrar.
Bílmiðaðri nálgun sem birtist hjá Miðflokknum, Sjálfstæðisflokknum og að nokkru leyti Flokki fólksins og Góðan daginn. Þessi framboð leggja áherslu á aðgengi að bílastæðum, gagnrýna núverandi gjaldskyldufyrirkomulag og vilja draga úr því eða endurskoða.
Fjölbreyttir ferðamátar og stýring birtist hjá Vinstrinu, Pírötum og Viðreisn. Þessi framboð sjá gjaldskyldu sem stýritæki frekar en tekjulind, styðja áframhaldandi uppbyggingu Borgarlínu og leggja áherslu á virka ferðamáta samhliða.
Bílastæðamál og íbúakort (a–d)
Núverandi fyrirkomulag íbúakorta
Það er nokkuð víðtæk samstaða um að íbúakortakerfið þurfi endurskoðunar við, en af ólíkum ástæðum. Flokkur fólksins vill sveigjanlegri reglur, sérstaklega fyrir leigjendur. Píratar benda á að réttindin tilheyri íbúunum, ekki bílunum, og vilja einfalda flutning korta milli bíla. Sjálfstæðisflokkurinn vísar í tvær tillögur sem flokkurinn hefur lagt fram (frá ágúst 2023 og mars 2026) og telur núverandi fyrirkomulag of flókið. Vinstrið bendir á að reglurnar hafi nýlega verið rýmkaðar og leggur áherslu á að meta reynsluna; flokkurinn nefnir sérstaklega að annað íbúakort kosti 20 þúsund á mánuði. Viðreisn telur kerfið mikilvægt tæki en vill skoða reglulega hvort útfærslan sé sanngjörn. Góðan daginn fagnar nýlegri breytingu í átt að fleiri kortum.
Rótgróin íbúðahverfi
Hér kemur skýrasti munurinn fram. Vinstrið orðar afstöðu sína afdráttarlausast: „Bílastæði eru aldrei ókeypis“ — þau hækki íbúðaverð og taki rými frá annarri notkun. Flokkar sem vilji „fylla allt af bílastæðum“ boði „nöturlega framtíðarsýn“. Píratar taka í sama streng og segja gjaldskyldu í rótgrónum hverfum „í grunninn ekki hugsuð sem tekjulind, heldur til þess að stæðin séu oftar laus fyrir íbúa með kort“.
Í hinni áttinni leggur Sjálfstæðisflokkurinn áherslu á að íbúar fái stæði við heimili sín og hafnar „einstrengingslegri stefnu núverandi meirihluta“ um að ekki megi gera stæði á lóð. Flokkur fólksins vill að íbúar fái „nokkurs forgangs“. Miðflokkurinn er afdráttarlausastur: leggst „alfarið gegn“ núverandi stefnu, vill fjölga bílastæðum, stytta gjaldskyldutíma til kl. 16 virka daga og fella gjaldskyldu niður á sunnudögum.
Eldri borgarar og hreyfihamlaðir
Þetta er sá liður þar sem mest samstaða er — öll framboð telja að taka þurfi sérstakt tillit til þessara hópa. Munurinn liggur í útfærslunni. Flokkur fólksins vill gjaldfrjáls sérmerkt stæði eins nálægt heimili og hægt er. Vinstrið sker sig úr með skýrri afstöðu: ekki á að breyta núgildandi fyrirkomulagi þannig að allt eldra fólk fái stæðiskort óháð líkamlegu atgervi — stæðiskort fyrir hreyfihamlaða sé rétta leiðin. Vinstrið bendir líka á vandamál með einkarekin bílastæðafyrirtæki sem virði ekki P-kort. Sjálfstæðisflokkurinn og Góðan daginn gagnrýna sektarkerfið harðlega — Sjálfstæðisflokkurinn talar um „tugmilljón króna bíl“ sem sekti án þess að sjá hvort viðkomandi hafi rétt til gjaldfrjálsrar lagningar.
Samráð við íbúa
Öll framboð kalla eftir auknu samráði, en með ólíkum áherslum. Píratar vísa í nýtt verkefni „Hverfalyftan — hverfi í sókn“. Vinstrið hrósar Samráðsgátt Reykjavíkurborgar. Sjálfstæðisflokkurinn og Góðan daginn gagnrýna að íbúaráð hafi verið lögð niður — Sjálfstæðisflokkurinn vill þó ekki endurvekja þau, heldur efla samstarf við íbúasamtök beint. Flokkur fólksins vill kanna „hug ALLRA íbúa“ áður en gjaldskylda er sett upp. Viðreisn leggur áherslu á að samráð sé „meira en formlegt kynningarferli“.
Fjölbreyttir ferðamátar (e–h)
Almenningssamgöngur og Borgarlínan
Hér kemur fram skýr afstaða til Borgarlínunnar. Píratar leggja „höfuðáherslu á að standa við samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins“ og flýta uppbyggingu Borgarlínu. Vinstrið vill klára uppbyggingu Borgarlínu en innleiða nýtt leiðanet Strætó strax. Viðreisn styður áframhaldandi uppbyggingu.
Á móti vill Sjálfstæðisflokkurinn „endurskoða Borgarlínu frá grunni“ og leggja áherslu á hraðvagnakerfi á sérakreinum „sem þrengir ekki að annarri umferð“. Flokkur fólksins hefur „töluverða fyrirvara“ við Borgarlínuhlutann en styður öflugar almenningssamgöngur og leggur til gjaldfrjálsar ferðir fyrir ungmenni og eldri borgara. Miðflokkurinn víkur ekki að Borgarlínunni í svari sínu.
Hjólastígar og virkir ferðamátar
Allir sem svara þessari spurningu styðja uppbyggingu hjólastíga, en með blæbrigðum. Píratar vísa í að hjólastígar hafi lengst úr 32 í 50 km frá 2020 og vilja bæta við „hjólreiða hraðbrautum“. Vinstrið vill fylgja eftir Hjólreiðaáætlun og Gönguvænni borg með fjármagni. Sjálfstæðisflokkurinn vill klára Hjólreiðaáætlun og leggur áherslu á undirgöng, göngubrýr og upphitaða göngustíga. Flokkur fólksins sker sig úr með varnagla: stígar megi „ekki þrengja um of að almennri umferð einkabíla“. Góðan daginn hrósar fráfarandi meirihluta fyrir „grettistak“ í hjólastígagerð.
Umferðarhraði
Vinstrið og Góðan daginn taka skýra afstöðu um 30 km hámarkshraða í íbúagötum. Vinstrið nefnir hraðamyndavélar, endurhönnun gatna og götuþrengingar. Sjálfstæðisflokkurinn leggur áherslu á að vernda íbúðagötur fyrir „gegnumakstri“ og nefnir sérstaklega andstöðu við hugmyndir um lokun Fríkirkjuvegar fyrir Borgarlínu, sem flokkurinn telur að myndi beina 9.000 bílum daglega inn í íbúðahverfi. Flokkur fólksins vill „greiða“ umferð og varar við að óþarfa umferð sé beint inn í rótgróin hverfi.
Vistgötur
Öll framboð sem svara þessum lið eru jákvæð gagnvart vistgötum með ólíkum áherslum á útfærslu. Píratar styðja þær „þegar þær bæta umhverfisgæði og öryggi“. Vinstrið sér í þeim „frábært lýðræðisverkefni“. Sjálfstæðisflokkurinn styður „þar sem því verður komið við“ en setur skilyrði um að breytingar megi ekki skerða aðgengi „með óhóflegum hætti“. Flokkur fólksins segir vistgötur „sjálfsagðan kost“ ef þær skerða ekki rétt íbúa að heimilum sínum. Allir kalla eftir samráði við íbúa.
Nokkur athyglisverð atriði
Stór hluti svaranna snýst um samráð, sem bendir til þess að flest framboð telji núverandi samráðsferli ófullnægjandi — þótt þau geri það af ólíkum ástæðum og leggi til ólíkar lausnir.
Miðflokkurinn sker sig úr með því að svara ekki spurningum samtakanna lið fyrir lið heldur leggja fram eigin stefnu sem stuttan tillögulista. Þetta gerir samanburð við önnur svör erfiðari á einstökum atriðum.
Sjálfstæðisflokkurinn er eina framboðið sem vísar í tilteknar tillögur með beinum hlekkjum og nefnir „STRAX-D verkefnalistann“ sérstaklega. Píratar vísa í tölulegar staðreyndir um hjólastígagerð.
Vinstrið er afdráttarlausast í hugmyndafræðilegri afstöðu um að bílastæði séu „aldrei ókeypis“ — það er sterkari yfirlýsing en kemur frá öðrum framboðum sem styðja stýringu með gjaldskyldu.